Kuna usemi flani unatumiwa na watu wengi sana. unasema; “kazi ndio msingi wa
maendeleo ya mtu yeyote” . Hata mimi nakubaliana na usemi huu kwani ni
kweli kabisa kazi ndio msingi wa hatua yoyote ya maendeleo ya mtu yeyote chini
ya msingi mkuu ambao ni Mungu. Kinyume chake, asiyefanya kazi (ya
kuajiriwa/kujiajiri) basi atabaki kuwa maskini na mtu wa shida ya kipato,
mahusiano mabaya na wanadamu wenzako, kuwa tegemezi nk. Kwa kuwa tunatamani
sana kutoka katika kongwa hili la umasikini wa kipato na hali mbaya ya maisha,
tunalazimika kufanya jukumu letu kuu la kumuomba sana Mungu ili atuwezeshe
kujua na kufahamu mbinu mbalimbali kisha kujifunza na kufahamu kwa makini tena
kwa njia rahisi mno za kututoa katika hali hii ya umaskini uliokithiri.
Ikumbukwe kwamba, kujifunza kwa msisimko tu bila ya kuyaingiza mambo hayo uliyojifunza
katika mazoezi na vitendo vya makusudi maishani mwetu ni wazi kwamba
hayatatusaidia, bali yatabaki vichwani mwetu kama hadithi tu za alfulelaulela
na maisha ya kubahatisha maarufu kama akadabraakadabra.
Hivyo tumuombe sana
Mungu wetu ili mafundisho haya yaweze kubadili maisha yetu kwa uchumi bora na
endelevu ili tuweze kupata kipato na kurudishia Mungu zaka na sadaka badala ya
kukaa kulalamika kuwa hatuna cha mkurudishia muumba wetu YEHOVA.
Kama
ilivyo chunvi ya dunia, ufugaji pia huhitaji upendo, uvumilivu, karama, utu na
maombi ya dhati ambayo yatazaa namna nzuri ya kuipenda kwa dhati ya moyo wako
kazi hii ya ufugaji. Vinginevyo utabakia kuwa mtu wa kujaribu na kuishia
kushindwa kila mara. Kama ilivyo kanuni ya maendeleo yoyote yale, ufugaji wa
kuku pia huhitaji; Ubunifu, utundu wa akili, kujaribu bila kukata tamaa,
kugundua, kujifunza, kufanyia kazi mawazo yaa wengine, kusoma vitabu na
majarida mbalimbali yahusuyo kazi yako, kujishughulisha nk. Hata
ukifundishwa darasani huwezi kufundishwa vyote na mwalimu wako, vingine
itakubidi utafute mahali pengine kwa ubunifu mkubwa, ugunduzi na mambo mengine
mengi ili ufanikishe lengo la kupata elimu bora ya kile unachokitaka. Hii
huhusisha akili yako vema katika kujifunza kutoka kwa watu au vitu vingine nk.
Lakini mafanikio zaidi yatapatikana pale utakapokuwa katika utendaji
zaidi.
UFUGAJI WA KUKU WATANO (5) WA KIENYEJI UPATE KUKU MIA MBILI (200) KWA MIEZI
SITA (6) TU!
(Kuku 200 x 5,000 = 1,000,000)
Unaweza ukaniona kama mimi ni kichaa na ninaye
ota ndoto za mchana ambazo hazina mafanikio wala tija maana nadharia hii
inaweza isiwaingie vizuri watu vichwani mwao. Watu wengi wamekuwa wakisema na
kushauri hata kushauriwa hata na wale wasiofaa. Ninaamini wengi wetu hawapendi
kuamini kile wanachoambiwa hadi pale watakapoona kwa macho yao ndipo waamini (akina Tomaso). Sikia
nikuambie! kama huamini haraka kitu
chochote hebu usimkatishe tamaa yule aliyekwambia habari hizo za kukatisha
tamaa, badala yake jaribu kupeleleza na kufuatatilia hatua kwa hatua tena kwa
makini maelezo uliyopewa, kisha yaweke katika utendaji (tenda/fanya) kwa
ufanisi kisha subiri matokeo. Baada ya kupata matokeo sasa unaweza kwenda mbele
kidogo ukauliza/kusoma/kujifunza zaidi ili kuona kama
kuna mahali umekosea au hukuzingatia kanuni na maelekezo uliyopewa. Baada ya
kupata maelezo ya ziada hebu rudia kufanya tena kwa kuboresha kupitia
maelekezo ya awali na hayo mapya uliyopata yote kwa pamoja ili upime matokeo
yake. Hapo sasa utakuwa upo kwenye haki ya kuamini au kutoamini kwamba jambo hilo ni kweli au siyo
kweli na siyo kutaa tu kwa ubishi usiokuwa na maana yeyote. Kwa kufanya hivi
hakika utapiga hatua mbele katika kuboresha maisha yako ya sasa na ya baadae. Ila
ukifanikiwa usije ukamkufuru Mungu aliyekuwezesha.
Hebu anza na kuku Watano (5) tu
Majike wenye Rika/Umri mmoja (au wanaokaribiana). Watunze vizuri kwa kuwapatia
chakula kilicho na mchanganyiko kamili wa viini lishe vinavyotakiwa katika
mwili wa kuku, yaani; wanga, protini, calcium, chumvichumvi, madini joto
nk (kama nilivyoeleza hapa chini).
Wawekee na Jogoo mmoja mzuri wa kienyeji/kizungu/chotara (kama
nilivyoeleza hapa chini juu ya uchaguzi wa majogoo).
Wanapoanza kutaga watayarishie mahali pazuri/Kiota kizuri cha kutagia na
kuatamia kwa kuwajengea viota ndani ya banda. Hakikisha mahali hapo hapavuji
wala hapapati unyevunyevu wala joto kali sana.
Hakikisha mahali hapo pana usalama wa kutosha (mahali wanyama hatari kama vicheche, pakashume, nyoka nk hawawezi kufika).
Kuku wakiendelea kutaga na sasa ukaona wanakaribia kuatamia,Anza kuchagua aina
ya mayai unayotaka kuku wako walalie. Hii inamaanisha kuwa; ukichagua mayai
makubwamakubwa hayo yanakuwa na vifaranga majogoo na mayai madogomadogo mara
nyingi huwa ni ya vifaranga majike. Acha kuwawekea mayai ya mviringo kama mpira!
Hakikisha kuku wote wanasubiriana ili walalie/waatamie kwa pamoja.
Weka mayai 12 hadi 15 kwa kila kiota cha kuku 1 kulingana na umbo la kuku wako.
Kuku anaweza kutaga hadi mayai 30 kwa kila msimu wa kutaga unapofika. Unaweza
kutumia mayai machache kati ya 30 kwa kumuatamishia kuku wako huku mayai
mengine yakisubiri awamu ya pili ya kuatamiwa.Kwa mfano ukiwawekea kuku wako
hao watano, Kuku 5 x Mayai 12 = Mayai 60.
Kwa kawaida kuku huatamia/hulalia mayai kwa siku 19 hadi 21/24 tu hadi
anapototoa vifaranga. Hakikisha unawawekea kuku walioatamia chakula chenye
viini lishe vya kutosha na maji mengi karibu na viota vyao ili wakitoka kwenye
viota vyao wale chakula mara moja na kunywa maji kisha warudi haraka kwenye
mayai yao. Hii
itasaidia kuangua mayai yote 12/15 bila kuharibu yai hata moja. Au hata
yakiharikbika basi hayataharibika mengi kama ukiacha kuwawekea chakula waende
kufukuzana na panzi na vyakula majalalani huko nje na kuchelewa kurudi kwenye
mayai yao.
Wakati ukisubiria siku hizo 21/24 anza kujenga kibanda kidogo ndani ya banda
kubwa ulilojenga awali au jikoni au andaa boksi kubwa na gumu kwaajili ya
kutunzia vifaranga watakaoanguliwa ndani ya siku 21/24 zijazo.
Baada ya kuku hao 5 kuangua vifaranga
wako 60 hapo ndipo kazi kubwa ya kulea vifaranga inapoanza. Elewa kuwa ili
upate mafanikio haraka hakikisha kuwa kazi ya kulea vifaranga inakuwa yako na
siyo ya kuku! Kwanza, Unatakiwa kuondoa na kuchoma moto/kufukia mabaki
yote ya mayai na kuboresha usafi wa banda lote ili kuepusha magonjwa kama vile kuharisha, viroboto, papasi nk. Hapo unaweza
kuwatoa vifaranga wako wote 60 mmojammoja kadri wanavyoanguliwa hadi kufikia
kifaranga wa mwisho, yaani Yule wa 60 na kuwaweka katika kibanda
kidogo/boksi ulichokijenga na kuwawekea mayai mengine mama zao (yale 15/18 kati
ya 30 uliyoyabakiza) ili waatamie tena kwa siku 21 hadi 24 zingine. Unapotoa
kifaranga kutoka kwa kuku aliyeatamia humfanya kuku Yule ashindwe kutoka kwenye
mayai maana hana mtoto wa kulea.
Akimaliza kuangua mayai yote na ukamuwekea mengine ni rahisi kwake kuendelea
kuatamia maana atasubiri kupata vifaranga na ndipo atajikuta amelalia kwa siku
21 zingine bila wasiwasi. Kwa kufanya hivyo utakuwa tayari umejipatia vifaranga/kuku
zaidi ya 100 ndani ya wiki 7 tu! Sasa Unatakiwa kuwajali sana kuku hawa wanaolalia
kwa mara ya pili kwa kuwapa chakula cha kutosha, maji, majani ya
makongwe, mchicha, mchunga nk ili wapate vitamini na madini mengine
muhimu kwa afya zao. Fanya hivyo hata watakapokuwa wametotoa na ukawanyang’anya
vifaranga. Hii itawasaidia ili wasinyonyoke sana manyoya maana kuku wengi hunyonyoka
manyoya wanapoatamia. Kwa kufanya hivi, kuku wako watakaa kwa wiki 2 hadi 3
bila vifaranga na kisha wataanza kutaga tena na kuatamia kama
mwanzo.
Vifaranga wako hakikisha unawatengenezea chumba chao kido ndani ya banda
kubwa/jikoni, kisha wawekee chanzo chochote cha joto kama
vile; taa ya chemli/jiko la mkaa/vizinga vya moto nk ili
wasiathiriwe na baridi hasa wakati wa usiku. Umakini mkubwa sana unatakiwa hapa! Hakikisha unakuwa
makini wakati wa usiku ili kuongeza na kupunguza joto ndani ya kibanda cha
vifaranga maana wakati huu maranyingi joto hupungua na ubaridi huongezeka na
hivyo unaweza kuua vifaranga wako.
NAMNA YA KULEA VIFARANGA.
Katika ulezi wa vifaranga kama kuku utawanyang’anya vifaranga vyao utatakiwa
kuwajengea banda dogo (ndani ya banda kubwa/uzio) ili uwawekee chanzo cha joto
kama taa/jiko la mkaa (kama ni sehemu/majira
ya baridi). Kama utatumia jiko la mkaa
unatakiwa kuacha kwanza hadi mkaa mweusi uwake wote ndipo uweke bandani maana
mkaa ukitoa moshi unaweza kuathiri vifaranga vyako. Angalia namna ya kuweka
jiko lako la mkaa juu kidogo ili vifaranga wasiungue. Hakikisha taa yako haitoi
moshi sana na haivujishi mafuta. Pia uwe na akiba ya mafuta ya taa ya kutosha.
Usiweke mafuta mengi kwenye taa maana inaweza kulipuka ikakuletea hasara. Vifaranga
wasizidi 50 kwa boksi 1. Hakikisha umewasha taa/jiko lako ndani ya boksi
saa tatu au zaidi kabla ya kuwaweka vifaranga ili chumba/boksi lipate joto
kabla ya vifaranga kuwasili. Njia hizi zinahitaji uangalifu wa hali ya juu sana
kwani kuhatarisha/kuua vifaranga ni kuhatarisha maendeleo yako. Kama utaamua
kutumia umeme pia ni vizuri zaidi maana inapunguza hatari zaidi.
Kwa hiyoa njia zote tatu unaweza kutumia jedwali lifuatalo ili kuweza kumeneji
joto la kibanda cha vifaranga;
UMRI
WA KKUKU/VIFARANGA
|
JOTO
NDANI YA BOX/KIBANDA CHA KULELEA VIFARANGA
|
JOTO
NDANI YA CHUMBA/BANDA
|
Wiki 1
|
33-35oc
|
30-32oc
|
Wiki 2
|
30-33oc
|
27-29oc
|
Wiki 3
|
27-31c
|
24-26oc
|
Wiki 4
|
24-29oc
|
21-23oc
|
Wiki 5
|
26-27oc
|
22-23oc
|
Baada ya wiki ya 4/5 pasua box/watoe kwenye banda la
kulelea ili walelewe kwa joto la kawaida la banda/chumba.
Kwa kawaida joto hupimwa kwa kipimajoto (thermometer), lakini kama huna kipimo
hiki, njia rahisi ni kuwaangalia kulingana na tabia zifuatazo; Kama
vifaranga wamejikusanya sehemu moja basi joto ni kidogo bandani mwao, au kama
wanaenda mbali na chanzo cha joto huku wanatanua mabawa yao na wakihema
harakaharaka basi joto ni kali/limezidi kiwango. Pale watakapo tawanyika vizuri
ndani ya boksi/kibanda cha kulelea huku wanakula na kunywa maji vizuri basi
joto ni la wasta na ndilo linalofaa. Kama unatumia njia ya Boksi, basi
unatikiwa kulipanua kulingana na ukuaji na mahitaji ya vifaranga vyako.
Vifaranga wako wape chakula cha vifaranga cha kutosha, maji safi na salama,
majani mabichi ambayo hufungwa kwa kuning’inizwa kwa kamba,na CHANJO za minyoo
nk ili wapate vitamin, madini na protini itakiwayo na kuzuia tabia ya kudonoana
ili wakue vizuri.
Hakikisha kuwa chumba chao ni kisafi na hakina unyevunyevu wakati wote.
Unyevunyevu husababisha ugonjwa wa baridi na hufanya vifaranga wajikunyate na
kutetemeka na wanaweza kufa ghafla!
Inashauriwa kuwa siyo salama kufuga aina
nyingine ya ndege kama vile njiwa, bata, bata mzinga nk kwa kuwachanganya na
kuku maana kila aina ya ndege wanamagonjwa yao. Hivyo kuwachanganya kutakufanya
ushindwe namna ya kuwatibu wanapopatwa na ugonjwa. Pia chawa wa njiwa huleta
ugonjwa wa Ndui hasa kuku wanapoangua vifaranga wao. Hapa ugonjwa unaweza
kufyeka vifaranga wako wote 60/100 kama utafuata ushauri wangu!
Baada ya wiki 2 hadi 3 baada ya kuwanyang’anya vifaranga kuku wako wataanza
tena kutaga mayai. Wakiatamia wote 5 Kama utaimarisha huduma kwao na kwa
vifaranga/kuku wale 100 tayari utakuwa una kuku 105 au zaidi. Kuku wale 5 wa
mwanzo wakiatamia tena kwa siku 21 hadi 48 (kama utafuata mfumo ule wa mwanzo
wa kuaatamishia mara 2) utajipatia vifaranga wengine 100 tena na hivyo kuwa
na kuku zaidi ya 200 ndani ya miezi 5/6 tu! Ukiwahudumia vifaranga wale wa
mwanzo 100 vizuri kwa miezi 3 na nusu nao wataanza kutaga kama mama zao.
kwahiyo, Chukulia walalie majike 5 wa mwanzo na majike 50 waliopatikana baada
ya uzao wa kwanza kwa miezi ile 3 ya mwanzo utakuwa na mitetea 55. Wote
wakiatamia na watoe vifaranga 10 kila mmoja kwa siku zilezile 21 hadi 46,
tayari utakuwa na vifaranga 550! Sasa jumlisha na wale 150 waliobakia
kati ya kuku 200 na wote wakakua vizuri utapata kuku na vifaranga
zaidi ya 700! Jumlisha na 550 watakaototolewa na mama zao wale 5 wa
kwanza na wale 50 wa uzao wa 1 na 2 kwa mara ya 2 si
tayari utakuwa na kuku zaidi ya 1,200 ndani ya miezi 6 hadi 8 tu? Hivyo
utajikuta unao kuku zaidi ya 1,000!
Kati ya kuku 1,000 ukisema utoe kuku 800 wa kuuza na ukiwauza kwa bei ya Tsh.
4,000 kwa kila kuku 1 tayari utakuwa na Jumla ya Tsh. 3,200,000/= ambazo
unaweza kufanya mtaji wa mambo mengine au kuboresha mradi wako zaidi. Unafikiri
hapo hujaanza kufikia lengo la kuku 1 akuletee shilingi Milioni 1? Ukiendelea
hivi inamaana kuku 1 atakuzalishia zaidi ya hapo.
BANDA LA KUKU.
Unatakiwa kuwa na banda bora la kufugia kuku ambalo litaweza kutunza kuku ili
wasiweze kupatwa na madhara mbalimbali kama vile; kuliwa/kujeruhiwa na
wanyama wakali, kuchukuliwa na wezi nk. Lakini banda bora pia litawasaidia
kuku kuhimili mabadiliko mbalimbali ya hali ya hewa yanayoweza kujitokeza.
Sehemu ambayo inafaa kwa ujenzi wa banda bora ni ile ambayo inaweza kufikika
kwa urahisi, iwe na mwanga wa kutosha, isiwe na upepo mkali na isiyoruhusu maji
kusimama au kuingia ndani.
Banda ni vema likawa la ukuta/mbao/mabanzi.matete/mianzi imara ili lishikilie
paa vizuri lisianguke. Kuta hizi zaweza kujengwa kwa matofali ya
saruji/matope/kuchomwa/mabanzi/mbao nk. Katika kuezeka waweza kutumia
mabati/vigae/nyasi. Banda ni vema likawa kubwa kulingana na kiasi cha kuku na
umri walionao. Kitu cha kuzingatia ni kwamba banda liwe na hewa ya kutosha.
Kuku wanaofugwa ndani ni vema wakatengenezewa uzio mpana (angalau Mita 8x10)
ili wapate mahali wanapoweza kuota jua, kupumzikia/kupunga hewa na kufanya
mazoezi (wawekee kamba/bembea/ngazi ndani ya banda). Hakikisha kuwa banda ni
imara na hawatoki nje ya banda na kwenda mbali ili uweze kuwawekea chakula cha
kutosha na maji na hata wale wanaotaga/kuatamia wapate chakula na kurudi
haraka.
Banda likiwa kubwa na bora litapunguza magonjwa kwani litakuwa na hewa ya
kutosha ambayo itasaidia kupunguza joto na unyevunyevu usio wa lazima bandani
mwako. Hii itasaidia uingizaji oksijeni ya kutosha na kupunguza hewa chafu
zenye madhara kwa kuku. Pia litasaidia namna ya kufanya usafi kwa urahisi na
kupunguza vumbi ambalo linaweza kusababisha kikohozi kwa kuku wako. Ni vema
banda lisipungue Mita 3 kwenda juu.
Mambo muhimu ndani ya Banda.
1.
Mambo muhimu ndani ya Banda.
1.
Sakafu nzuri (iliyotengenezwa kwa saruji/udongo ili isituamishe
maji. Isiwe na nyufa ili iweze kusafishwa kwa urahisi.
2.
Hakikisha kuwa banda linakuwa na Viota (vitagio) vizuri kwaajili
ya kutagia. Viota viwe na urefu wa Sentimita 30 na upana sentimita 30 na kina
sentimita 35. Sehemu ya mbele izibwe kwa sentimita 10 tu chini. Sehemu zote
hizo zizibwe kwa ubao. Kama kuku wako ni wakubwa unaweza kuongeza upana, urefu
na kina kiasi cha kutosha mfano, Upana na Urefu 35cm, kina 55cm nk. Hakikisha
kiota/kitagio kinakuwa na giza kiasi maana kuku hupenda kutaga mahala pa giza
kidogo/palipojificha. Giza litasaidia kuku asiweze kula mayai au asiweze
kudonoana na kuku wengine. Kiota pia kinatakiwa kiwe mahali ambapo ni rahisi
kwa kuku kuingia na kutoka, pia iwe ni rahisi kusafisa.
Ndani ya kiota kuwekwe majani makavu/maranda ya mbao
laini na kinyunyize dawa ya unga ya kuzuia viroboto/utitiri kabla ya kuweka
nyasi.
AIDHA, ni vizuri sana kuwawekea kuku wanaoatamia mayai wakati wa usiku
maana ukimuwekea wakati wa mchana anaweza kuyaacha.
Kuku anayetarajiwa kuatamia ni vema akachunguzwa kama anao
utitiri/viroboto/chawa kwenye manyoya yake. Wadudu hawa humkosesha raha kuku
anayeatamia na wengi huacha mayai na kukimbia/wasitulie kwenye viota vyao. Hali
inapelekea kuanguliwa kwa vifaranga wachache. Unaweza kumuona mtaalam wa mifugo
kwa ushauri zaidi.
1.
Banda liwe na vichanja maana kuku hupenda kulala juu ya vichanja
maana nao ni ndege.
2.
Vyombo safi na vizuri kwaajili ya chakula na maji.
3.
Walazie majani makavu/maranda ya mbao/makapi ya mazao sakafuni kwa
banda zima.
UCHAGUZI NA UHIFADHI WA MAYAI.
Mayai huharibika kwa urahisi sana yasipo tayarishwa na kutunzwa vizuri kwa
uangalifu. Matayarisho huanzia bandani hadi ndani kwa kufanya yafuatayo;
o Hakikisha viota vyote ni
safi wakati wote.
o Chakula kiwe ni cha
kuimarisha gamba la yai na vyakula vingine.
o Vyombo vya kukusanyia
mayai viewe safi na imara.
o Kusanya mayai mara2 hadi
3 kwa siku ili kuepuka mayai kuvunjwa/kuliwa/kuchafuka kwa mayai mengi na kupoa
haraka.
o Ondoa mayai yaliyo na
nyufa na maganda yasiyo imara.
o Safisha mayai mara baada
ya kukusanya na kabla ya kuweka kwenye chombo cha kuhifadhia saa 12-24. Mayai
yanaweza kuoshwa kwa maji ya uvuguvugu (nyuzijoto 35oc) na kusugua taratibu kwa
mkono ili kuondoa uchafu (kama upo). Lakini unashauriwa kusugua kwa mkono bila maji
ili kusafisha maana maji hupunguza ubora wa yai na maranyingi yai huharibika
haraka.
o Weka katika vyombo
visafi kwa kuelekeza sehemu ya yai iliyo pana iwe juu na sehemu nyembamba iwe
chini, beba kwa uangalifu.
o Hifadhi mayai katika
sehemu ya baridi nyuzijoto10 hadi 16 za sentigredi.
o Mayai yapangwe kwa
daraja kwa kufuata ukubwa na rangi ili kuvutia wateja na kuongeza bei. Pia
unaweza kuweka kwa kufuata muda unapoyaokota kutoka bandani. Weka lebo yenye
tarehe ili usichanganye wakati wa kuwaatamishia kuku wako/kuuza.
Kuchagua mayai ya kuatamishia kuku kwaajili ya kuangua
vifaranga.
Mayai yanayofaa kwa kuatamiwa na kuanguliwa ni vema yawe na ukubwa wa wastani,
yasiwe na ufa/nyufa, yasiwe ya mviringo kama mpira, yasiwe na uchafu wowote juu
ya gamba lake, yasiwe yametengwa kwa zaidi ya wiki 1 (siku 7).
1.
NJIA MBALIMBALI ZA UFUGAJI WA KUKU.
Kuna njia kuu mbili za ufugaji wa kuku.
Aina hii ya ufugaji, kuku huachiwa huru
wajitafutie chakula na maji wao wenyewe. Utaratibu huu hutumika zaidi kufugia
kuku wa kienyeji ambapo mfugaji hupata hasara na pengine hupata faida kidogo
maana kuku hukosa uangalizi na hawapewi chakula cha ziada.
Faida.
o Haina gharama kubwa za
ufugaji.
o Kuku hupata mazoezi ya
kutosha.
o Huharibu mazingira
maana hula nafaka, mazao nk.
o Ni rahisi kuambukizwa
na kusambaza magonjwa.
o Ni rahisi kuathiriwa
na hali mbaya ya hewa, watu na wanyama wakali kama paka, vicheche, mwewe,
kipanga, nyoka nk.
o Ni rahisi kutaga mayai
porini/vichakani na hivyo mayai/kuku mwenyewe kupotea.
o Ukuaji wake ni
hafifu/uliodhorota.
o Kuna uwezekano wa
kuhamia nyumba nyingine/kwa jirani kwa urahisi.
1.
Ufugaji wa ndani ya Uzio/Banda.
Hufanyika katika sehemu iliyozungushiwa
uzio/ndani ya uzio maalum ambapo kunakuwa kuna utaratibu wa kuku kupewa chakula
na maji kwa urahisi. Ndani ya uzio huwekwa banda zuri, bora na imara ambalo
huruhusu kuku kuingia na kutoka wanapopumzika/kulala/kutaga mayai. Ufugaji huu
hutumika zaidi kwa kuku wa kigeni na kuku chotara na hata wa kienyeji pia.
Faida.
o Gharama ya ufugaji wake
ni kubwa.
o Faida yake ni kubwa hasa
ukufuga kibiashara.
o Ni rahisi kuelewa
kiwango cha utagaji na utotoaji wa kuku wako.
o Ni rahisi kufahamu kuku
wazuri wa kuatamiashia mayai na kulea kwa faida ya haraka.
o Siyo rahisi kuku
kuathiriwa na wezi/wanyama/vicheche/mwewe/hali mbaya ya hewa.
o Siyo rahisi kuambukizwa
magonjwa mbalimbali kutoka nje.
o Ni rahisi kutibu na
kujua maendeleo ya kuku wako kwa urahisi.
o Wanakuwa na usalama wa
uhakika.
o Faida zake ni nyingi
kuliko ufugaji huria.
o Gharama za mwanzo za
ujenzi wa banda, uzio na vifaa vya chakula na maji ni kubwa kiasi. Hivyo
zinahitaji mtaji.
o Njia hii inahitaji
eneo kubwa na huru.
o Ni rahisi kuambukizana
ugonjwa kama itatokea.
o Ufugaji huu unahitaji
utaalam na umakini wa kutosha
1.
UCHAGUZI WA KUKU.
Chagua kuku wenye sifa zifuatazo;
o Wenye kukua haraka,
o Wenye uwezo wa
kustahimili magonjwa,
o Wanaotaga mayai mengi,
o Wawe na uwezo wa
kuatamia na kuangua vifaranga wengi na kuwalea (jike/mtetea).
Ni vema sana kutumia majogoo chotara au majogoo
wa kienyeji wale wakubwa, warefu, wenye kucha fupi. Chagua wenye maumbile
mazuri, uzito wa wastani na wawe wenye rangi za kuvutia kisha uwachanganye na
majike/mitetea yenye umbo zuri, uzito
mzuri
na rangi nzuri ili kupata kuku chotara wanaokua haraka na wenye uzito mzuri
kwaajili ya biashara nk. Kama huna kuku wenye sifa hizo basi ni bora sana
ukanunua kutoka mahali pengine.
Wakati wa kuatamia ni vema kuku mmoja apewe/awekewe mayai 12 hadi 15 kwenye
kiota chake mwenyewe na siyo kuwachanganya kama wakati wa kutaga maayai. Kama
wametotoa kuku 2 au zaidi kwa wakati mmoja ni vema aangaliwe kuku mwenye uwezo
wa kulea vifaranga ili aachiwe vifaranga vyote (kama utashindwa kuwatengenezea
boksi/kibanda cha vifaranga kama nilivyoshauri hapo juu) na kuku wengine
watengwe na vifaranga ili waanze kulishwa vizuri na kuchanganywa na majogoo,
hapa wataanza kutaga baada ya wiki 2 hivi.
MUHIMU: Ni
vema sana kutofautisha makundi ya kuku kulingana na umri wao ili kupunguza kuku
kudonoana/kuumizana.
1.
NAMNA BORA YAKULISHA NA KUNYWESHA KUKU.
Maji ni muhimu sana kwa kuku wawapo bandani. Wape maji ya
kutosha kila wakati unapoona yanapungua/kuisha ili waendelee kuyeyusha chakula
wanachokula Nna kupunguza joto mwilini. Kuku 1 anaweza kunywa hadi robo lita
ya maji kwa siku. Kwa hiyo utawawekea kulingana na wingi wao. Pata chombo
kizuri ili uwaning’inizie juu kidogo kutoka usawa wa ardhi. Hii itasaidia
kupunguza uchafuzi wa maji na magonjwa yanayoenezwa kwa njia ya maji.
ZINGATIA= hakikisha kuwa maji ni safi na salama.
Ni vema kutafuta vifaa vizuri kwaajili ya kuwawekea
chakula. Tafuta vyombo ambavyo utaweza kuning’iniza/tundika juu kidogo
kutoka chini kulingana na umri wa kuku. Hii itasadia sana kupunguza uwezekano
wa kutosambaa kwa magonjwa hasa yale yanayoenezwa kupitia viatu tunvyo vaa
tunapoingia bandani. Pia itasaidi sana kupunguza chakula kinacho mwagika chini
wakati kuku wanapokula.
Kwa mfugaji yeyote wa kuku anapaswa kuelewa kuwa chakula cha kuku ni ghali.
Hivyo ni vema kufuata taratibu vizuri katika ulishaji na kutengeneza/kununua
vyombo ambavyo kuku hataweza kumwaga chakula. Kumbuka kwamba kama vyombo siyo
vizuri basi vitamwaga chakula kingi na hivyo kukuletea hasara.
Ili kuweza kupata mazao mazuri yenye faida, ni vema ununue chakula cha kuku
madukani au utengeneze wewe mwenyewe kama nitakavyoeleza hapa chini ili uwape
kuku wako chakula chenye viini lishe vyote muhimu kwa kuzingatia umri wa kuku
ulionao. Kwa vifaranga, unaweza kuwawekea chakula chini kwenye
magazeti/mifuniko ya ndoo/sahani. Baada ya siku 10 unaweza kuwawekea kwenye
chombo maalum.
1.
Namna ya kuandaa chakula cha kuku.
Vyakula vya
kuku vinapaswa kuwa na aina/viini lishe muhimu kama vile Protini, Wanga,
madini na Vitamini.
Vyakula hivyo vimegawanyika kama ifuatavyo;
o Vyakula vya kujenga
mwili ni; Jamii ya kunde,samaki, dagaa,mashudu ya ufuta/alizeti/pamba,
o Vyakula vya kulinda
mwili ili usipatwe na maradhi ni; Mafuta ya samaki na majani mabichi kama
vile; kabichi, mchicha,majani ya mpapai na nyasi mbichi.
o Vyakula vinavyojenga
mwili/mifupa ni kama vile; Aina za madini, chokaa, chumvi na mifupa
iliyosagwa.
o Vyakula vilivyotajwa
vinaweza kumkuza vizuri kuku hadi uuzwaji/kuliwa kwake. Surghum Larrymeal
huzuia kudonoana, huboresha kiini cha yai na kuongeza mayai. Changanya kg 1 kwa
kg 50 za pumba.
Ukosefu wa madini kama fosforasi na kalsiam husababisha
matege, vidole kukunjamana, kufyatuka kwa misuli ya magoti, kuwa kilema na
kupofuka macho kwa kuku.
Mfugaji wa kuku anaweza kununua vyakula hivi kwenye
maduka ya pembejeo za kilimo/mifugo. Na kama huwezi unaweza kujitengenezea wewe
mwenyewe kwa kukusanya mahitaji muhimu ya viinilishe kama ifuatavyo hapa chini;
Aina
ya chakula
|
Kiwango
cha uchanganyaji (%)
|
Vyakula
|
Vifaranga
(Kgs)
|
Kuku
wa Nyama
(Kgs)
|
Kuku
wa Mayai
(Kgs)
|
Mahindi
|
70
|
70
|
70
|
Ulezi
|
20
|
40
|
40
|
Mtama
|
20
|
30
|
30
|
Mpunga
|
40
|
70
|
70
|
Ngano
|
5
|
40
|
40
|
Pumba
za Mahindi
|
10
|
20
|
20
|
Pumba
za Mpunga
|
10
|
20
|
20
|
Pumba
za Matama
|
10
|
20
|
20
|
Pumba
za Ngano
|
5
|
15
|
15
|
Mashudu
ya Nazi
|
10
|
30
|
40
|
Mashudu
ya Pamba
|
5
|
10
|
10
|
Mashudu
ya Alizeti
|
10
|
20
|
20
|
Mashudu
ya Ufuta
|
10
|
10
|
5
|
Damu
iliyokaushwa
|
5
|
5
|
5
|
Mifupa
iliyosagwa
|
5
|
5
|
7.5
|
Dagaa
|
10
|
5
|
5
|
Lucina
|
5
|
5
|
5
|
Chokaa
|
5
|
5
|
5
|
Chumvi
|
0.5
|
0.5
|
0.5
|
Soya
|
10
|
20
|
20
|
Sorghum
Larry Meal
|
1
|
1
|
1
|
1.
NB. Kabla ya kufanya kazi hii unaweza ukamuona mtaalam wa mifugo
kwa ushauri zaidi kama utaona ni muhimu.
Mfano wa namna ya kuandaa kilo 100 za chakula cha kuku.
1.
Mfano wa chakula cha vifaranga kuanzia umri wa siku 1-wiki
4.
VYAKULA
|
KIASI(Kilogram)
KG
|
Mahindi
|
30kg
|
Pumba
za Mahindi
|
20kg
|
Soya
|
18kg
|
Mashudu
ya Alizeti
|
20kg
|
Dagaa
|
5kg
|
Mifupa
iliyosagwa
|
4kg
|
Chumvi
|
0.5kg
|
Vitamini
|
2.0kg
|
Jumla
100
|
1.
Mfano wa chakula cha kukuzia kuanzia Wiki 4-8
VYAKULA
|
KIASI(Kg)
|
Mahindi
|
45kg
|
Pumba
za Mahindi
|
20kg
|
Mashudu
ya Pamba
|
5.0kg
|
Soya
|
20kg
|
Dagaa
|
2.5kg
|
Mifupa
iliyosagwa
|
5.0kg
|
Chumvi
|
0.5kg
|
Vitamini/Damu
kavu
|
2.0kg
|
Jumla
100
|
MAGONJWA YA KUKU.
Kuku huweza kushambuliwa na magonjwa mengi ambayo mara nyingi husababisha
hasara kubwa kwa mfugaji. Hasara hizo ni kama vile; gharama za matibabu,
upungufu wa mayai, kudumaa kwa kuku, na vifo.
Magonjwa ya kuku yamekuwa ni tishio na hukatisha tamaa sana watu wanaofuga
kuku. Magonjwa mengi husababishwa na Bakteria, Virusi, Vimelea, Minyoo,
Viroboto, Chawa, Utitiri, Lishe duni au Uchafu. Lakini
sauala hili limegundulika kuwa mara nyingi makosa ni ya wafugaji wenyewe kwani
maranyingi hupuuzia suala la umuhimu wa kuwaona wataalam wa mifugo (ndege) na
baadhi wanapobahatika kuwaona wataalam, basi hupuuzia ushauri wa wataalam hao.
Baadhi ya magonjwa hayo na njia rahisi ya kuyatibu ni kama ifuatavyo
(nimejitahidi kutafsiri kidogo,lakini maneno mengine ni ya kiingereza ambayo
sikupata tafsiri yake kwa urahisi);
1.
MAGONJWA YA NDEGE WANAOFUGWA MAJUMBANI
(HASA
KUKU)
JINA LA ASILI
|
DALILI
|
KISABABISHO
(PRESUMPTIVE DIAGNOSIS)
|
DALILI KUU
(CLINICAL SIGNS)
|
MATIBABU RAHISI LAKINI MUHIMU NA HARAKA TENA KWA
GHARAMA NAFUU
|
Kideri/
Mdondo (Newcastle Disease)
|
Kusinzia,
kuhara, kushusha mabawa chini, kukosa hamu ya kula nk
|
Newcastle Virus
|
Kuku kuharisha kinyesi cha kijani/cheupe km chokaa na
njano, kukohoa, kuhema kwa shida, kutokwa na mate mdomoni,kizunguzungu,
kishiwa na maji, kukosa hamu ya kula,kushusha mabawa chini,kuku kufa hadi
90%.
|
1.
Pilipili kichaa na majivu
2.
Katani/Alovera
3.
Kitaalam tumia chanjo ya NEWCASTLE.
4.
Usafi wa banda &vyombo vote.
5.
Usafi wa mazingira na kuchoma moto mizoga yote.
6.
Usiruhusu watu kiungia ovyo bandani/usiingize kuku
asiyechanjwa.
7.
Fuata ushauri wa daktari
|
Ndui (Fowl Pox)
|
Vipele kwenye upanga (Nodules) na sehemu zisizo na
manyoya.
|
Fowl pox
|
Vipele kwenye upanga,masikio.miguu na sehemu zisizo na
manyoya.Kuku hufa hasa wale wadogo.
|
o
Kuku wapewe chanjo, vitamin na antibayotiki (kiua vijasumu).
o
Uasfi wa banda na mazingira viimarishwe.
|
Mafua ya kuku/ Kuvimba macho
|
Swollen eyes/ Flu
|
Bakteria
|
Kuvimba uso na macho,kamasi hutiririka kutoka puani na
mdomoni,hukohoa,huhema kwa shida na kukoroma, utando mweupe/njano kwenye
macho),upofu,nk
|
Boresha Usafi wa banda na mazingira yake, kuku wagonjwa
watengwe na ikibidi wachinjwe.
Muone mtaalam wa mifugo ili upate chanjo.
|
Ugonjwa unaoshambulia mfumo wa hewa.
|
Chronic Respiratory infection.
|
Infections bronchitis laringotracheitis/Chicken
Influenza (Bakteria)
|
Kuku hupata Mafua, kushindwa kupumua,hutokwa na
makamasi,vifaranga hudumaa,utagaji hupungua na viungo vya mifupa huvimba.
|
Boresha usafi, hakikisha kuna hewa ya kutosha.
Muone mtaalam akupe antibayotiki huponya/kwa ushauri zaidiTenganisha kuku
wenye ugonjwa.
|
Gumboro/Kuhara chokaa
|
Whitish diarrhoea
|
Fowl typhoid
|
Vifaranga kuharisha kinyesi cheupe, kupungua
uzito,hushindwa kuhema,manyoya husimama,hutetemeka na hatimaye hufa.
|
Chanja vifaranga wakiwa na umri wa siku 1.
Zingatia usafi wa banda, vyombo vya maji na chakula.
Tumia mkaa.
Hakuna tiba ya kitaalam
|
Viroboto/ Utitiri/
|
Fleas/mites
|
Ectoparasites
|
Fleas around the eyes, Restlessness (Kutulia kwa muda
mrefu bila kuchangamka)
|
Tumia kuweka majivu bandani. Kitaalam tumia dawa yenye
unga kama poda.
|
Papasi
|
Soft ticks
|
Soft ticks
|
Sores on skin(Vidonda kwenye ngozi), Paralysis(ku,
Anaemia
|
Tumia kuweka majivu bandani. Kitaalam tumia dawa yenye
unga kama poda.
|
kunyonyoka manyoya
|
|
Minyoo/bacteria
|
Kunyonyoka manyoya na kubaki mtupu. Shingo kurudi
nyuma, kushindwa kula vizuri.
|
Tumia kinysi cha n’ombe. Kitaalam tumia Vitamin B12 na
Egg Plus Fomula.
|
Kuhara choo cheupe
|
White Bacillary Diarrhoe
|
|
Zaidi ni kwa vifaranga kabla ya wiki 4 kuhara mharo
mweupe.
|
Tumia mkaa, Alovera.
Kitaalam tumia OTC+
|
Homa ya matumbo
|
Bloody diarrhea/
Typhoid
|
Coccidiosis
|
Ugonjwa huu huambukizwa kupitia maji/mayai/kinyesi/kudonoana
na mazingira machafu. Kuku huharisha mharo wa kijani, vilemba na upanga
hupauka kutokana na upungufu wa damu,manyoya kusimama.
|
Tumia mkaa, Alovera.
Vitunguu swaumu robo kilo ikitolewa maganda,ikatwangwa na kuchanganywa na
maji lita 1,chuja na kuwapa maji yake kwa wiki 1.
Ondoa kuku wenye ugonjwa na usitumie mayai yenye ugonjwa kuanguliwa
vifaranga.
Kitaalam tumia Furazolidone.
Muone mtaalam
|
Kuvimba miguu
|
Swollen legs
|
Scaly legs
|
Scales on legs(mikato miguuni), lameness.
|
Tumia Alovera
Muone mtaalam
|
Kipindupindu cha kuku
|
Fowl Cholera
|
Bacteria
|
Mharo wa njano, husinzia na kulegea,hulala kichwa
kikining’inia kwenye mabawa,manyoya husimama,hushindwa kuhema na hatimaye
hufa.
|
Imarisha usafi wa banda,vyombo na mazingira yake.
Kitaalam unaweza kutumia dawa aina ya Salfa/muone daktari.
|
Mayai kuvunjika tumboni
|
Broken eggs in abdomen
|
Egg peritonitis
|
Sleepy, on PM broken eggs with foul smell
|
Muone mtaalam kwa ushauri.
|
1.
Kwa kutumia dawa za asili nilizosema hapo juu;
1.
Pilipili kichaa 50, twanga, changanya na majivu kikombe cha chai
1, weka maji Lita 1 wape kuku.
2.
Katani/alovera. Ipondeponde, iloweke kwenye maji usiku kucha, wape
wanywe.
3.
Mkaa. Kama kuku wako wanaharisha,Chukua kiasi cha mkaa, kitwange,
changanya kwenye chakula, wape, hawataharisha tena. Mama E.G.White katika
kitabu chake cha Uponyaji wa Mungu Uk.64 ameeleza juu ya Tiba ya Mkaa.
Jaribu uone mafanikio yake kwa kuku anyeharisha kawaida na siyo kideri.
4.
Kinyesi cha Ng’ombe. Kausha kinyesi cha ng’ombe, kisage na kisha
changanya na chakula cha kuku. Hii inasaidia sana kwa kuku wanaonyonyoka
manyoya.
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
1.
MINYOO.
Hawa ni wadudu wanaoleta madhara kwa kuku na wanyama wengine pia. Kuku hupata
minyoo kwa kula vyakula vyenye wadudu/vimelea vya wadudu hao.
Dalili. Kuku Hudumaa, manyoya huwa hafifu, hupungua damu na uzito,
utagaji wa mayai hupungua, minyoo huweza kuonekana kwenye kinyesi.
Namna ya kuzuia minyoo.
o Safisha banda mara kwa
mara (ukiweza tumia dawa za kuua wadudu)
o Badilisha matandazo
mara kwa mara.
o Safisha vyombo vya
chakula na maji mara 2/3 kwa siku.
o Tenganisha kuku
wakubwa na wadogo.
o Wape kuku dawa za
kuzuia minyoo kila baada ya miezi 3.
o Muone mtaalam kwa
ushauri zaidi.
1.
MAGONJWA YANAYOWEZA KUSABABISHWA NA UPUNGUFU WA
CHAKULA/VIINI LISHE.
Iwapo kuku watapewa chakula chenye viini lishe kidogo/kisicho na viini lishe
muhimu kama vile; Protini, Wanga, Madini na Vitamini wanaweza
kupata madhara yafuatayo;
o Kudumaa,
o Kupungua uzito,
o Kupungukiwa na damu,
o Mifupa
kupinda/kuvimba/kutokuwa imara,
o Utagaji wa mayai
hupungua na uangaji wake pia huwa hafifu,
o Ganda la yai huwa
laini,
o Manyoya huwa machache
na laini,
o Kujikunja kwa
shingo/miguu na vidole,
o Kuwa na majimengi
mazito chini ya ngozi ya kifuani,
o Kupata magonjwa mara
kwa mara,
o Hali hii inaweza
kusababisha Kuku kufa.
o
Kuku wapewe chakula chenye mchanganyiko wa viinilishe vyote
muhimu kama vile Vitamini, madini na Chokaa kufuatana na umri/aina na mahitaji
yake.
o
Wapewe majani mabichi kama mchicha, kabichi na majani ya
mapapai.
o
Wapewe mchanganyiko wa vitamin na madini kama chokaa na chumvi
kwa kiwango maalum maana ikizidi pia yaweza kuathiri kuku.
3.
MUHIMU.
Ili liziua magonjwa ya kuku na kupata faida kubwa kwa kufuga kuku, ni muhimu
sana mtu anayehudumia kuku bandani aweze kutambua haraka dalili za magonjwa ya
kuku kama nilivyoeleza hapo juu ikiwa ni pamoja na kuzingatia usafi wa banda.
Ni lazima ajue tabia ya kuku ya kila siku. Kuku mgonjwa unaweza kumtambua kwa
kuangalia yafuatayo;
o
Tabia ya kuku.
o
Kinyesi cha kuku (mabadiliko ya kinyesi).
o
Ulaji wa chakula na unywaji wa maji kama umepungua.
o
Utagaji wa mayai na uimara wa mayai kama vimepungua.
o
Kuku kutochangamka.
o
Vifo ni dalili ya mwisho.
Kama utaona kuna kuku mgonjwa bandani basi mtenge na
wenzie kama unavyowafanyia vifaranga. Ili uweze kuwahudumia peke yao. Wengine
ambao hawajaonesha dalili wapewe dawa ya kinga haraka iwezekanavyo kupitia
ushauri wa mtaalam wa mifugo aliye karibu.
Chanjo na matibabu yoyote yafuate ushauri wa mtaalam/mtengenezaji wa dawa
husika bila kupuuzia ili upate mafanikio. Hii itakuwezesha kupunguza/kuponya magonjwa
na kupunguza gharama za matibabu na vifo. Hakikisha kuwa chanjo/tiba zinatoka
kwa mtaalam anayejua kutunza chanjo/dawa kwenye ubaridi unaotakiwa kulingana na
maagizo ya mtengenezaji.
1.
ANGALIZO
Mambo yafuatayo yanaweza kusababisha magonjwa au kupunguza uzalishaji hivyo
kuleta hasara zisizo za lazima kwa mfugaji.;
1.
Kufuga kuku wengi kwenye eneo dogo.
2.
Chumba/banda lisilo na hewa na mwanga wa kutosha.
3.
Banda kuwa chafu.
4.
Vyombo vichache/visivyotesheleza kwaajili ya chakula na maji.
5.
Vyombo vichafu vya maji na chakula.
6.
Chakula kisicho na viini lishe vya kutosha/kichache.
7.
Kubadili ladha ya chakula.
8.
Kuchelewa kudhibiti magonjwa ya kuku.
9.
Kuchanja/kutibu kuku bila utaratibu/ushauri wa kitaalam.
10.
Kutishia kuku wakati wa kuingia bandani/kuwashika/kuwasumbuasumbua.
11.
Mabadiliko ya hali ya hewa.
12.
Kufuga kiholela bila kuwachambua.
o Chagua njia bora na
rahisi inayokufaa kulingana na eneo ulilopo na mahitaji yako pia. Angalia njia
itakayokupa faida kwa gharama ndogo.
o Chagua kuku wenye uwezo
wa kukua haraka, wanaostahimili magonjwa, wanaotaga mayai mengi, wanaoweza
kuangua vifaranga wengi na kuwalea.
o Chagua jogoo aliye na
uzito mzuri na mwenye kucha fupi.
o Uwiano wa jogoo kwa
majike iwe ni jogoo 1 kwa majike/mitetea 10.
o Kuku anayetazamiwa
kuatamia mayai anatakiwa asiwe na chawa/viroboto/utitiri.
o Kuku ambaye hakidhi sifa
za kuwa kuku bora anayefaa kuwa kwenye kundi inafaa aondolewe ili asilishwe kwa
hasara awapo bandani.
Waafrika tulio wengi hatuna utamaduni wa
kutunza kumbukumbu. Ni vizuri basi uanze kutunza kumbukumbu za mwenendo wa kazi
zako za ufugaji wa kuku. Hii itakurahishia sana kujua faida, hasara na hata
kujua namna bora ya kuboresha ufugaji wako. Kwa mfano;
7. Kumbukumbu za uzalishaji
mayai zitakuwezesha kujua kiasi cha mayai yanayotagwa kwa siku. Idadi ikiwa
chini ya 60% utagaji huo siyo mzuri hivyo utatafuta sababu ya tatizo nk.
Utagaji unatakiwa uwe 70% hadi 95%.
1.
Kumbukumbu ya vifo itakusaidia kujua hatari itakayokujia. Mfano
vifo vikizidi 1% inaashiria tatizo la ugonjwa. Hivyo uchunguzi ni lazima
ufanyike ili kutatua tatizo.
2.
Kumbukumbu za mapato na matumizi pia zitakusaidia kujua faida na
hasara nk. Hapa utajua ni ghara kiasi gani ulitumia kufuga na faida kiasi gani
umepata baada ya mauzo ya mayai/kuku husika.
Hii ni mifano.
1.
MAYAI YALIYOTAGWA KWA SIKU.
TAREHE
|
Kiasi
cha Mayai yaliyotagwa
|
Asubuhi
|
Jioni
|
Maoni
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Jumla
|
|
|
|
2.
KINGA NA TIBA ZA MAGONJWA YA KUKU
TAREHE
|
UGONJWA
|
GHARAMA
|
|
|
|
Shs
|
Maoni
|
|
|
|
|
Jumla
|
|
|
|
|
1.
MATUMIZI YA CHAKULA KWA MWEZI
TAREHE
|
AINA
YA CHAKULA
|
KIASI
(KGS)
|
GHARAMA
|
|
|
|
Shs
|
|
|
|
|
Jumla
|
|
|
|
1.
KUMBUKUMBU YA MAUZO YA MAYAI/KUKU
TAREHE
|
IDADI
YA KUKU WALIOUZWA
|
MAPATO
|
MAJIKE
|
MAJOGOO
|
MAYAI
|
Shs
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Jumla
|
|
|
|
|
1.
KUMBUKUMBU YA MAPATO NA MATUMIZI.
MAPATO
|
MATUMIZI
|
TAREHE
|
MAUZO
|
SHS
|
TAREHE
|
MANUNUZI
|
SHS
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
JUMLA
|
|
|
JUMLA
|
|
|
1.
FORMULA 100Kgs za Chakula cha Kuku
1.
Mahindi yaliyoparazwa 25Kgs.
2.
Pumba za Mahindi 25Kgs.
3.
Dagaa/Uduvi 10Kgs.
4.
Unga wa Mifupa/Bionemeal 5Kgs.
5.
Chokaa/Limestone 5Kgs.
6.
Mashudu ya Alizeti 5kgs.
7.
Mashudu ya Pamba 10kgs.
8.
Ngando ndogondogo 5kgs.
9.
Machicha ya ngano/Wheat Brand 10kgs.
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
